طلای آبکاری شده چیست و چرا رنگ آن میرود؟
زیورآلات همیشه یکی از محبوبترین اکسسوریها برای کامل کردن استایل بودهاند، اما قیمت بالای طلا باعث شده بسیاری از افراد به سراغ گزینههایی بروند که ظاهر طلا را دارند ولی هزینه خرید آنها کمتر است. یکی از رایجترین این گزینهها طلای آبکاری شده است. البته در زیورآلات دو اصطلاح شبیه وجود دارد؛ گاهی یک فلز غیرطلا با لایهای از طلا پوشانده میشود که به آن طلای آبکاری شده میگویند، و گاهی نیز خودِ یک قطعه طلای واقعی برای براقتر شدن یا یکنواخت شدن رنگ آبکاری میشود.
طلای آبکاری شده در نگاه اول ممکن است بسیار شبیه طلای واقعی به نظر برسد، اما در واقع فقط یک لایه نازک طلا روی فلزی مانند مس، برنج یا استیل قرار گرفته است. به همین دلیل از نظر ارزش، دوام و نحوه نگهداری با طلای خالص تفاوت دارد.
در ادامه بررسی میکنیم طلای آبکاری شده چیست، چرا رنگ آن تغییر میکند، چقدر دوام دارد و چه تفاوتی با ورمیل، گلد فیلد و PVD دارد و همچنین روشهایی برای افزایش عمر زیورآلات آبکاری شده معرفی میکنیم.
- 1 طلای آبکاری شده چیست؟
- 2 تفاوت «طلای آبکاری شده» با «آبکاری طلا»
- 3 آبکاری روی طلای واقعی چیست و آیا به طلا آسیب میزند؟
- 4 آبکاری طلا یعنی چه؟
- 5 طلای آبکاری شده از چه فلزاتی ساخته میشود؟
- 6 عیار طلای مورد استفاده در آبکاری چقدر است؟
- 7 روشهای آبکاری طلا
- 8 آبکاری معمولی طلا چگونه انجام میشود؟
- 9 مواد مورد استفاده در آبکاری طلا چیست؟
- 10 ضخامت آبکاری طلا چقدر است؟
- 11 چرا رنگ طلای آبکاری شده میرود؟
- 12 مهمترین دلایل از بین رفتن رنگ طلای آبکاری شده
- 13 بهترین روش تمیز کردن طلای آبکاری شده
- 14 طلای آبکاری شده چقدر دوام دارد؟
- 15 چرا گاهی طلای آبکاری شده سبز میشود؟
- 16 چرا طلای آبکاری شده قرمز یا مسی میشود؟
- 17 چرا طلای آبکاری شده پوسته میشود؟
- 18 چرا طلای آبکاری شده لکه میگیرد یا مات میشود؟
- 19 تفاوت طلای آبکاری شده با ورمیل (Vermeil) چیست؟
- 20 تفاوت طلای آبکاری شده با گلد فیلد (Gold Filled) چیست؟
- 21 PVD چیست و آیا همان طلای آبکاری شده است؟
- 22 جدول مقایسه طلای آبکاری شده، ورمیل، گلد فیلد و PVD
- 23 آیا طلای آبکاری شده برای استفاده روزانه مناسب است؟
- 24 چطور عمر طلای آبکاری شده را بیشتر کنیم؟
- 25 روش درست تمیز کردن طلای آبکاری شده
- 26 آیا طلای آبکاری شده دوباره قابل آبکاری است؟
- 27 چطور هنگام خرید طلای آبکاری شده انتخاب بهتری داشته باشیم؟
- 28 جدول نشانههای طلای آبکاری شده باکیفیت و بیکیفیت
- 29 آیا طلای آبکاری شده ارزش خرید دارد؟
- 30 کلام آخر
- 31 کادر امتیازدهی
طلای آبکاری شده چیست؟
طلای آبکاری شده به قطعهای گفته میشود که بدنه اصلی آن از طلا ساخته نشده، اما روی سطح آن یک لایه نازک طلا قرار گرفته است. در واقع، در طلای آبکاری شده فقط سطح بیرونی قطعه با طلا پوشانده میشود و داخل یا مغز آن از فلز دیگری تشکیل شده است.
این فلز پایه میتواند برنج، مس، استیل، نیکل، نقره یا آلیاژهای دیگر باشد. بعد از آمادهسازی سطح فلز، یک لایه نازک از طلا روی آن نشانده میشود تا ظاهر قطعه طلایی، براق و شبیه طلا شود. به همین دلیل است که طلای آبکاری شده از نظر ظاهری میتواند بسیار جذاب باشد، اما ارزش آن مانند طلای واقعی نیست.
وقتی شما یک انگشتر، گردنبند، دستبند یا گوشواره طلای آبکاری شده میخرید، در واقع بیشتر هزینهای که پرداخت میکنید مربوط به طراحی، فلز پایه، کیفیت ساخت و مقدار کمی طلای سطحی است، نه مقدار زیادی طلای واقعی. به همین دلیل قیمت طلای آبکاری شده معمولاً بسیار کمتر از طلای خالص یا طلای ۱۸ عیار است.
تفاوت «طلای آبکاری شده» با «آبکاری طلا»
در بازار زیورآلات دو اصطلاح شبیه به هم وجود دارد که گاهی باعث سردرگمی میشوند: طلای آبکاری شده و طلایی که آبکاری شده است.طلای آبکاری شده یا Gold Plated به زیورآلاتی گفته میشود که بدنه آنها از فلزی غیر از طلا مثل مس، برنج یا استیل ساخته شده و فقط یک لایه نازک طلا روی سطح آنها قرار گرفته است. به همین دلیل ظاهر آن شبیه طلاست، اما مغز قطعه طلا نیست و ارزش آن با طلای واقعی تفاوت دارد.
در مقابل، گاهی خود یک قطعه طلای واقعی بعد از ساخت برای براقتر شدن، یکدست شدن رنگ یا ایجاد رنگ خاص دوباره آبکاری میشود. در این حالت معمولاً از اصطلاحاتی مثل آبکاری طلا، روکش طلا یا در برخی موارد رودیومکاری (Rhodium Plating) استفاده میشود. در این حالت اصل قطعه همچنان طلاست و فقط سطح آن با یک لایه بسیار نازک پوشانده شده است.به همین دلیل وقتی در بازار از اصطلاح طلای آبکاری شده استفاده میشود، معمولاً منظور زیورآلاتی است که پایه آنها طلا نیست.
آبکاری روی طلای واقعی چیست و آیا به طلا آسیب میزند؟
در جواهرسازی، آبکاری فقط برای فلزات غیرطلا استفاده نمیشود. بسیاری از زیورآلات طلای واقعی نیز بعد از ساخت آبکاری میشوند. این کار معمولاً برای اهدافی مثل افزایش براقیت، ایجاد رنگ سفید در طلای سفید، یا یکدست شدن سطح قطعه انجام میشود.
رایجترین نمونه آن رودیومکاری روی طلای سفید است. در این روش یک لایه بسیار نازک از فلز رودیوم روی طلا قرار میگیرد تا رنگ آن سفیدتر و براقتر شود. این لایه به مرور زمان ممکن است کمرنگ شود و نیاز به آبکاری مجدد داشته باشد.
نکته مهم این است که آبکاری به خود طلا آسیبی نمیزند و عمر طلا را کم نمیکند. چون طلا فلزی پایدار است و لایه آبکاری فقط روی سطح آن قرار میگیرد. اگر این لایه از بین برود، اصل قطعه همچنان طلا باقی میماند و فقط ظاهر آن تغییر میکند. به همین دلیل آبکاری روی طلای واقعی بیشتر یک کار زیبایی و تکمیلی در فرایند ساخت زیورآلات محسوب میشود.
آبکاری طلا یعنی چه؟
آبکاری طلا فرایندی است که طی آن یک لایه طلا روی سطح یک فلز دیگر قرار داده میشود. رایجترین روش آبکاری، آبکاری الکتریکی است. در این روش قطعه مورد نظر داخل محلولی قرار میگیرد که حاوی ترکیبات طلاست. سپس با عبور جریان برق، یونهای طلا از محلول جدا شده و روی سطح قطعه مینشینند.
به زبان سادهتر، آبکاری طلا یعنی پوشاندن یک فلز با لایهای از طلا. این لایه ممکن است بسیار نازک باشد یا در آبکاریهای باکیفیتتر، ضخامت بیشتری داشته باشد. هرچه ضخامت این لایه بیشتر باشد، طلای آبکاری شده دوام بیشتری خواهد داشت و دیرتر تغییر رنگ میدهد.
آبکاری طلا فقط برای زیورآلات استفاده نمیشود. این روش در صنعت الکترونیک، ساعتسازی، دکوراسیون، ساخت قطعات تزئینی و حتی برخی تجهیزات صنعتی هم کاربرد دارد. طلا رسانایی خوبی دارد، در برابر خوردگی مقاوم است و ظاهر بسیار زیبایی ایجاد میکند؛ به همین دلیل آبکاری طلا هم جنبه تزئینی دارد و هم جنبه کاربردی.
طلای آبکاری شده از چه فلزاتی ساخته میشود؟
یکی از مهمترین عواملی که روی کیفیت طلای آبکاری شده تأثیر میگذارد، جنس فلز پایه است. اگر فلز پایه باکیفیت باشد، آبکاری بهتر روی آن مینشیند و دوام بیشتری دارد. اما اگر فلز پایه ضعیف، ارزان یا پر از ناخالصی باشد، حتی بهترین لایه طلا هم ممکن است خیلی زود خراب شود.
در بسیاری از بدلیجات ارزان، فلز پایه از برنج یا مس ساخته میشود. این فلزات رنگی نزدیک به طلایی یا قرمز دارند و شکلپذیری خوبی هم دارند، اما در برابر عرق بدن و رطوبت واکنش نشان میدهند. به همین دلیل اگر لایه طلا نازک باشد یا بعد از مدتی ساییده شود، رنگ مسی یا سبز روی قطعه یا پوست ظاهر میشود.
در بعضی از انواع باکیفیتتر طلای آبکاری شده، از استیل ضدزنگ استفاده میشود. استیل مقاومت بیشتری در برابر رطوبت دارد و دیرتر تغییر رنگ میدهد. به همین دلیل زیورآلات استیل آبکاری شده معمولاً نسبت به بدلیجات مسی یا برنجی دوام بیشتری دارند.
گاهی هم فلز پایه نقره است. اگر روی نقره ۹۲۵ لایهای مشخص و نسبتاً ضخیم از طلا قرار بگیرد، به آن ورمیل گفته میشود که از آبکاری معمولی ارزشمندتر است.
عیار طلای مورد استفاده در آبکاری چقدر است؟
در آبکاری طلا معمولاً از طلای با خلوص بالا استفاده میشود. رایجترین حالت، استفاده از طلای ۲۴ عیار یا ترکیبات طلای بسیار خالص در محلول آبکاری است. البته این موضوع به این معنا نیست که تمام طلای آبکاری شده موجود در بازار با طلای ۲۴ عیار ضخیم پوشانده شده است. مقدار طلا در آبکاری معمولاً بسیار کم است و فقط بهصورت یک لایه نازک روی سطح قرار میگیرد.
گاهی برای ایجاد رنگ خاص یا افزایش مقاومت، از طلا با عیارهای پایینتر یا ترکیباتی همراه با فلزات دیگر استفاده میشود. مثلاً در برخی آبکاریها برای سختتر شدن لایه طلا، مقدار کمی کبالت، نیکل یا فلزات دیگر به فرایند اضافه میشود. این نوع آبکاریها در صنعت با عنوان آبکاری طلای سخت یا Hard Gold شناخته میشوند.
در زیورآلات تزئینی، رنگ نهایی اهمیت زیادی دارد. برای همین ممکن است از آبکاری زرد، رزگلد، شامپاینی یا طلایی تیره استفاده شود. رنگ نهایی فقط به عیار طلا مربوط نیست، بلکه ترکیب محلول، نوع فلز پایه، ضخامت لایه و حتی پولیش نهایی هم روی رنگ طلای آبکاری شده اثر میگذارد.
روشهای آبکاری طلا
آبکاری طلا به روشهای مختلفی انجام میشود که هرکدام بسته به نوع کاربرد، ضخامت مورد نیاز و جنس فلز پایه انتخاب میشوند. در ادامه با رایجترین روشهای آبکاری طلا آشنا میشویم.
۱. آبکاری الکتریکی (رایجترین روش)
در این روش از جریان الکتریکی برای انتقال طلا به سطح فلز استفاده میشود. قطعه موردنظر داخل محلول مخصوص حاوی یونهای طلا قرار میگیرد و با عبور جریان برق، ذرات طلا از محلول جدا شده و بهصورت یک لایه نازک روی سطح فلز مینشینند. این روش به دلیل دقت بالا، کنترل ضخامت لایه و هزینه مناسب، رایجترین شیوه آبکاری طلا در صنعت جواهرسازی است.
۲. آبکاری بدون برق (Electroless)
در این روش بهجای جریان الکتریکی از واکنشهای شیمیایی برای نشاندن لایه طلا روی سطح فلز استفاده میشود. واکنش شیمیایی باعث میشود طلا بهصورت یکنواخت روی قطعه رسوب کند. این روش بیشتر در صنایع الکترونیک و ساخت قطعات حساس به کار میرود، زیرا پوششی بسیار یکنواخت و دقیق ایجاد میکند.
۳. آبکاری ضخیم (Gold Filled)
در این روش لایهای از طلا با ضخامت بسیار بیشتر نسبت به آبکاری معمولی روی فلز پایه قرار میگیرد. به همین دلیل مقاومت و دوام آن در برابر سایش و تغییر رنگ بسیار بالاتر است. محصولات Gold Filled معمولاً عمر طولانیتری دارند و در برخی زیورآلات باکیفیت بهعنوان جایگزینی بادوامتر نسبت به آبکاریهای معمولی استفاده میشوند.
آبکاری معمولی طلا چگونه انجام میشود؟
فرایند آبکاری معمولی طلا شامل چند مرحله مهم و تخصصی است که هرکدام نقش تعیینکنندهای در کیفیت و دوام لایه طلا دارند. اگر هر یک از این مراحل بهدرستی انجام نشود، ممکن است لایه طلا خیلی زود تغییر رنگ دهد، پوسته شود یا ظاهر یکنواختی نداشته باشد.
تمیزکاری کامل سطح قطعه
در اولین مرحله، سطح قطعه باید کاملاً از هرگونه آلودگی پاک شود. وجود چربی، گردوغبار، اثر انگشت، باقیمانده مواد پولیش یا اکسیدهای فلزی میتواند مانع چسبیدن مناسب طلا به سطح فلز شود. به همین دلیل قطعه معمولاً با مواد چربیگیر صنعتی یا در دستگاه اولتراسونیک شستوشو داده میشود تا سطح آن کاملاً تمیز و آماده شود.
اسیدشویی برای حذف اکسیدها
پس از تمیزکاری اولیه، قطعه وارد مرحله اسیدشویی میشود. در این مرحله از محلولهای اسیدی استفاده میشود تا اکسیدهای سطحی و آلودگیهای باقیمانده از روی فلز حذف شوند. این کار باعث میشود سطح فلز فعالتر شده و برای پذیرش لایه طلا آماده شود.
ایجاد لایه زیرکار
در بسیاری از موارد، پیش از آبکاری طلا یک لایه زیرکار روی قطعه قرار داده میشود. این لایه میتواند از فلزاتی مانند نیکل، مس یا پالادیوم باشد. وجود این لایه کمک میکند طلا بهتر به سطح بچسبد، رنگ نهایی یکنواختتر شود و از نفوذ فلز پایه به لایه طلا جلوگیری گردد.
انجام فرایند آبکاری طلا
در این مرحله قطعه وارد حمام آبکاری میشود. در این حمام محلولی وجود دارد که حاوی یونهای طلاست. قطعه به قطب منفی جریان برق متصل میشود و با عبور جریان الکتریکی، یونهای طلا از محلول جدا شده و بهصورت لایهای نازک روی سطح قطعه رسوب میکنند. عواملی مانند مدت زمان آبکاری، شدت جریان برق، دمای محلول و غلظت یونهای طلا تعیین میکنند که ضخامت لایه نهایی چقدر باشد.
شستوشو و پرداخت نهایی
در مرحله پایانی، قطعه آبکاریشده با آب تمیز یا آب مقطر شسته میشود تا باقیمانده مواد شیمیایی از سطح آن پاک شود. سپس قطعه خشک میشود و در برخی موارد پولیش نهایی انجام میگیرد تا سطح طلا براقتر و ظاهر آن جذابتر شود.
مواد مورد استفاده در آبکاری طلا چیست؟
در آبکاری طلا از مواد مختلفی استفاده میشود. مهمترین ماده، ترکیبات حاوی طلاست که در محلول آبکاری وجود دارد. در آبکاریهای صنعتی، ترکیباتی مانند سیانید طلای پتاسیم بسیار رایج بودهاند، اما این مواد بسیار خطرناک و سمی هستند و استفاده از آنها نیاز به تجهیزات، دانش فنی، تهویه مناسب و رعایت کامل اصول ایمنی دارد.
علاوه بر ترکیب طلا، مواد دیگری هم در حمام آبکاری وجود دارد. این مواد برای تنظیم pH، افزایش رسانایی محلول، کنترل رنگ، افزایش براقیت و بهبود چسبندگی استفاده میشوند. گاهی افزودنیهایی به محلول اضافه میشود تا سطح نهایی براقتر، سختتر یا یکنواختتر شود.
در آبکاری حرفهای، فقط وجود طلا کافی نیست. کیفیت محلول، تمیزی وان، کنترل دما، شدت جریان، زمان آبکاری و آمادهسازی سطح همگی روی کیفیت نهایی طلای آبکاری شده اثر دارند. به همین دلیل دو قطعه که هر دو طلای آبکاری شده هستند، ممکن است از نظر دوام و کیفیت تفاوت بسیار زیادی داشته باشند.
ضخامت آبکاری طلا چقدر است؟
ضخامت لایه طلا در فرآیند آبکاری معمولاً بسیار نازک است و بسته به نوع کاربرد، کیفیت موردنظر و روش انجام آبکاری میتواند متفاوت باشد. هرچه این لایه ضخیمتر باشد، دوام و ماندگاری آن نیز بیشتر خواهد بود و زیورآلات در برابر سایش و استفاده روزمره مقاومت بیشتری خواهند داشت.
آبکاری بسیار نازک
در برخی بدلیجات ارزان از آبکاری بسیار نازک استفاده میشود که ضخامت آن معمولاً کمتر از ۰.۵ میکرون است. این نوع آبکاری بیشتر برای ایجاد ظاهر طلایی روی محصول انجام میشود و دوام کمی دارد؛ به همین دلیل ممکن است پس از مدت کوتاهی استفاده دچار تغییر رنگ شود.
آبکاری معمولی
در آبکاریهای رایج که در بسیاری از زیورآلات استفاده میشود، ضخامت لایه طلا معمولاً بین ۰.۵ تا ۲ میکرون است. این میزان ضخامت برای استفاده معمولی مناسب است و میتواند دوام قابل قبولی در برابر استفاده روزمره داشته باشد.
آبکاری ضخیم
در زیورآلات باکیفیتتر از آبکاری ضخیم استفاده میشود که ضخامت آن معمولاً بین ۲.۵ تا ۵ میکرون است. این نوع آبکاری مقاومت بیشتری در برابر سایش دارد و لایه طلا دیرتر از بین میرود یا تغییر رنگ میدهد.
پوششهای خاص و حرفهای
در برخی محصولات حرفهای و باکیفیت بالا از پوششهای خاص با ضخامت بیش از ۵ میکرون استفاده میشود. این نوع آبکاری دوام بسیار بالاتری دارد و معمولاً در محصولات باکیفیتتر و تخصصیتر به کار میرود.
به طور کلی هرچه ضخامت آبکاری طلا بیشتر باشد، دوام و طول عمر زیورآلات آبکاریشده نیز بیشتر خواهد بود و ظاهر طلایی آن برای مدت طولانیتری حفظ میشود.
| نوع پوشش | ضخامت تقریبی | میزان دوام | توضیح |
|---|---|---|---|
| آبکاری بسیار نازک | کمتر از ۰.۵ میکرون | کم | بیشتر در بدلیجات ارزان دیده میشود |
| آبکاری معمولی | ۰.۵ تا ۲ میکرون | متوسط | برای استفاده معمولی مناسب است |
| آبکاری ضخیم | ۲.۵ تا ۵ میکرون | خوب | دوام بیشتری دارد و دیرتر تغییر رنگ میدهد |
| پوششهای خاص و حرفهای | بالای ۵ میکرون | بالا | در محصولات باکیفیتتر استفاده میشود |
البته ضخامت تنها عامل مهم نیست. اگر زیرکار ضعیف باشد یا سطح بهخوبی تمیز نشده باشد، حتی آبکاری ضخیم هم ممکن است پوسته شود.
چرا رنگ طلای آبکاری شده میرود؟
مهمترین دلیل رفتن رنگ طلای آبکاری شده، نازک بودن لایه طلاست. چون این لایه فقط روی سطح قرار دارد، با گذشت زمان و در اثر تماس با پوست، لباس، هوا، مواد شیمیایی و رطوبت، کمکم ساییده یا ضعیف میشود.
وقتی لایه طلا از بین میرود، فلز زیرین نمایان میشود. اگر فلز پایه مس یا برنج باشد، رنگ قطعه ممکن است قرمز، نارنجی یا مسی شود. اگر فلز پایه واکنشپذیر باشد، ممکن است سطح آن تیره، سبز یا لکهدار شود. این تغییر رنگ به معنی خراب شدن کامل قطعه نیست، اما نشان میدهد لایه آبکاری آسیب دیده یا از بین رفته است.
یکی از اشتباهات رایج این است که برخی تصور میکنند طلای آبکاری شده باید مانند طلای واقعی همیشه ثابت بماند. در حالی که طلای واقعی از داخل تا سطح از آلیاژ طلا ساخته شده، اما طلای آبکاری شده فقط یک پوشش سطحی دارد. بنابراین طبیعی است که دوام آن محدود باشد.
مهمترین دلایل از بین رفتن رنگ طلای آبکاری شده
از بین رفتن رنگ طلای آبکاریشده میتواند به دلایل مختلفی رخ دهد که در ادامه مهمترین آنها توضیح داده شده است:
۱. تماس مداوم با پوست و سایش
انگشترها و دستبندها بیشتر از گردنبند و گوشواره در معرض سایش هستند. انگشتر هنگام شستن دست، کار کردن، تماس با میز، کیف، لباس و اشیای مختلف بیشتر ساییده میشود. به همین دلیل معمولاً رنگ انگشتر طلای آبکاری شده زودتر از سایر زیورآلات میرود.
سایش دائمی باعث میشود لایه نازک طلا آرامآرام کم شود. این فرایند ممکن است در ابتدا فقط به شکل کم شدن براقیت دیده شود، اما بعد از مدتی رنگ فلز زیرین ظاهر میشود.
۲. عرق بدن و ترکیبات اسیدی
عرق بدن فقط آب نیست. عرق حاوی نمک، اسیدهای ضعیف و ترکیبات مختلفی است که میتوانند روی فلزات اثر بگذارند. بعضی افراد عرق اسیدیتری دارند و زیورآلات آبکاری شده روی پوست آنها زودتر تغییر رنگ میدهد.اگر طلای آبکاری شده هنگام ورزش، گرمای زیاد یا تعریق طولانی استفاده شود، احتمال کاهش عمر آبکاری بیشتر میشود. به همین دلیل توصیه میشود هنگام ورزش یا فعالیتهایی که باعث تعریق زیاد میشوند، زیورآلات آبکاری شده را کنار بگذارید.
۳. عطر، کرم و مواد آرایشی
عطر، ادکلن، اسپری مو، کرم، لوسیون و مواد آرایشی میتوانند بهمرور لایه آبکاری را ضعیف کنند. الکل و ترکیبات شیمیایی موجود در این محصولات ممکن است باعث کدر شدن، لکه گرفتن یا کاهش چسبندگی لایه طلا شوند.بهتر است ابتدا عطر و محصولات آرایشی استفاده شوند و بعد از خشک شدن کامل، زیورآلات طلای آبکاری شده پوشیده شوند. این کار ساده میتواند عمر آبکاری را بهطور قابل توجهی بیشتر کند.
۴. آب، رطوبت و شویندهها
حمام کردن، ظرف شستن، شنا در استخر یا تماس مداوم با آب، از مهمترین دلایل خراب شدن طلای آبکاری شده است. آب بهتنهایی ممکن است بلافاصله آسیب جدی ایجاد نکند، اما وقتی با صابون، شامپو، کلر، نمک یا مواد شوینده ترکیب میشود، اثر تخریبی بیشتری دارد.کلر موجود در استخر یکی از مواد بسیار آسیبزننده برای آبکاری است. همچنین مواد شوینده خانگی میتوانند باعث مات شدن یا تغییر رنگ سطح شوند. بنابراین طلای آبکاری شده نباید هنگام حمام، شنا یا نظافت استفاده شود.
۵. نازک بودن لایه طلا
یکی از مهمترین دلایل از بین رفتن رنگ در زیورآلات آبکاریشده، نازک بودن لایه طلا است. در بسیاری از محصولات، ضخامت آبکاری بسیار کم و معمولاً حدود ۰.۵ تا ۱ میکرون است. چنین لایه نازکی در اثر تماس مداوم با پوست، اصطکاک با لباس یا استفاده روزمره بهتدریج دچار سایش میشود و با گذشت زمان از بین میرود. به همین دلیل هرچه ضخامت آبکاری بیشتر باشد، دوام و ماندگاری رنگ طلا نیز بیشتر خواهد بود.
۶. کیفیت پایین آبکاری
کیفیت فرآیند آبکاری نقش بسیار مهمی در ماندگاری رنگ طلا دارد. اگر در زمان آبکاری مراحل بهدرستی انجام نشود، لایه طلا بهخوبی روی سطح فلز نمینشیند و در مدت کوتاهی دچار سایش یا تغییر رنگ میشود. برای مثال اگر سطح قطعه پیش از آبکاری بهخوبی تمیز نشده باشد، لایه زیرکار ضعیف اجرا شده باشد یا محلول آبکاری از کیفیت مناسبی برخوردار نباشد، احتمال از بین رفتن سریعتر رنگ طلا افزایش پیدا میکند.
۷. نگهداری نامناسب
نحوه نگهداری زیورآلات آبکاریشده نیز تأثیر زیادی در دوام آنها دارد. اگر این زیورآلات در محیطهای مرطوب نگهداری شوند یا بدون جعبه و در تماس با سایر زیورآلات قرار بگیرند، ممکن است سریعتر دچار خراش، سایش یا تغییر رنگ شوند. نگهداری آنها در جعبه مناسب و دور از رطوبت میتواند به حفظ ظاهر و ماندگاری بیشتر آبکاری طلا کمک کند.
بهترین روش تمیز کردن طلای آبکاری شده
طلای آبکاریشده به دلیل نازک بودن لایه طلا نیاز به تمیزکاری ملایم و بااحتیاط دارد. استفاده از روشهای نامناسب میتواند باعث از بین رفتن سریعتر آبکاری شود، بنابراین بهتر است برای تمیز کردن این زیورآلات از روشهای ساده و غیرتهاجمی استفاده شود.
برای تمیز کردن طلای آبکاریشده بهتر است از آب ولرم استفاده کنید و سطح آن را با یک دستمال نرم و بدون پرز بهآرامی تمیز کنید. در این فرایند نباید از مواد شیمیایی قوی استفاده شود و کشیدن برسهای زبر یا خشن روی سطح زیورآلات نیز توصیه نمیشود. پس از شستوشو نیز بهتر است قطعه را بلافاصله با یک پارچه نرم خشک کنید تا رطوبت روی آن باقی نماند.
در مقابل، برخی روشها میتوانند به لایه آبکاری آسیب بزنند و بهتر است از آنها پرهیز شود. استفاده از جوششیرین، خمیر دندان، وایتکس یا مواد شوینده قوی میتواند باعث کدر شدن یا از بین رفتن لایه طلا شود. همچنین تماس با الکل و مواد شیمیایی قوی نیز ممکن است به مرور به سطح آبکاری آسیب برساند.
طلای آبکاری شده چقدر دوام دارد؟
دوام طلای آبکاری شده عدد ثابتی ندارد. ممکن است یک قطعه فقط چند هفته رنگ خوبی داشته باشد و قطعهای دیگر چند سال ظاهر خود را حفظ کند. تفاوت اصلی به کیفیت آبکاری، ضخامت لایه طلا، فلز پایه و روش نگهداری مربوط است.
| نوع طلای آبکاری شده | دوام تقریبی | مناسب برای |
|---|---|---|
| آبکاری ارزان و نازک | چند هفته تا چند ماه | استفاده محدود و مناسبتی |
| آبکاری معمولی | ۶ ماه تا ۲ سال | استفاده گاهبهگاه |
| آبکاری ضخیم و باکیفیت | ۲ تا ۵ سال | استفاده منظم با مراقبت |
| پوششهای مقاومتر مانند PVD | ۵ سال یا بیشتر | استفاده روزمره روی استیل |
اگر یک گردنبند طلای آبکاری شده را فقط در مهمانیها استفاده کنید و بعد از هر بار استفاده تمیز و در جعبه نگهداری کنید، ممکن است چند سال ظاهر خوبی داشته باشد. اما اگر همان قطعه هر روز در تماس با عرق، عطر و آب باشد، عمر آن بسیار کوتاهتر میشود.
چرا گاهی طلای آبکاری شده سبز میشود؟
سبز شدن طلای آبکاری شده معمولاً به دلیل وجود مس یا آلیاژهای مسدار در فلز پایه است. وقتی لایه طلا نازک میشود یا منافذ ریزی در آن وجود دارد، رطوبت و عرق به فلز زیرین میرسند. اگر فلز پایه مس یا برنج باشد، با عرق و هوا واکنش میدهد و ترکیبات سبزرنگ ایجاد میکند.
این همان دلیلی است که گاهی بعد از استفاده از انگشتر یا دستبند آبکاری شده، روی پوست رد سبز باقی میماند. این رد سبز معمولاً خطرناک نیست، اما نشان میدهد فلز پایه با پوست واکنش داده و آبکاری کیفیت یا ضخامت کافی ندارد.
سبز شدن بیشتر در قطعاتی دیده میشود که پایه آنها از مس یا برنج ارزان ساخته شده و لایه طلا بسیار نازک است. اگر فلز پایه استیل ضدزنگ باشد یا زیرکار مناسبی مثل نیکل یا پالادیوم استفاده شده باشد، احتمال سبز شدن کمتر میشود.
چرا طلای آبکاری شده قرمز یا مسی میشود؟
اگر رنگ طلای آبکاری شده به سمت قرمز، نارنجی یا مسی برود، معمولاً یعنی لایه طلا ساییده شده و فلز زیرین نمایان شده است. در بسیاری از زیورآلات ارزان، فلز پایه از مس یا برنج است. این فلزات رنگی مایل به قرمز یا زرد دارند و وقتی روکش طلا از بین برود، خودشان را نشان میدهند.
قرمز یا مسی شدن بیشتر در قسمتهایی اتفاق میافتد که تماس بیشتری با پوست یا سطحهای دیگر دارند. مثلاً زیر انگشتر، قفل دستبند، لبههای زنجیر یا بخشهایی از گوشواره که بیشتر لمس میشوند، زودتر تغییر رنگ میدهند.
در این حالت، تمیز کردن معمولی مشکل را حل نمیکند، چون مسئله آلودگی سطحی نیست؛ بلکه لایه طلا از بین رفته است. راه اصلی برطرف کردن این مشکل، آبکاری مجدد است.
چرا طلای آبکاری شده پوسته میشود؟
پوسته شدن طلای آبکاری شده نشان میدهد که چسبندگی لایه طلا به سطح فلز پایه ضعیف بوده است. این مشکل میتواند به دلیل آمادهسازی نامناسب سطح قبل از آبکاری، وجود چربی یا اکسید، کیفیت پایین محلول آبکاری یا نبود زیرلایه مناسب اتفاق بیفتد.
اگر قبل از آبکاری، سطح فلز کاملاً تمیز نشده باشد، لایه طلا روی آلودگی مینشیند نه روی خود فلز. در نتیجه بعد از مدتی، این لایه مثل یک پوسته نازک جدا میشود. همچنین اگر جریان برق در زمان آبکاری بیش از حد زیاد باشد، لایه ایجادشده ممکن است ترد و شکننده شود.
پوسته شدن با رفتن رنگ فرق دارد. در رفتن رنگ، لایه طلا بهتدریج ساییده میشود؛ اما در پوسته شدن، بخشهایی از پوشش بهصورت تکهای جدا میشوند. این مشکل بیشتر نشانه ضعف فنی در فرایند آبکاری است.
چرا طلای آبکاری شده لکه میگیرد یا مات میشود؟
لکه گرفتن طلای آبکاری شده معمولاً به چند عامل مربوط است. اگر بعد از آبکاری، قطعه بهخوبی شسته نشود، مواد شیمیایی روی سطح باقی میمانند و بعد از خشک شدن، لکه ایجاد میکنند. همچنین استفاده از آب شهری با املاح زیاد میتواند باعث ایجاد لکههای سفید یا مات روی سطح شود.
از طرف دیگر، تماس با عطر، کرم، الکل، مواد شوینده و حتی چربی پوست میتواند بهمرور سطح طلای آبکاری شده را مات کند. گاهی هم لایه آبکاری در بخشهای مختلف ضخامت یکسانی ندارد و همین موضوع باعث میشود رنگ قطعه در بعضی نقاط روشنتر یا تیرهتر دیده شود.
برای جلوگیری از لکه و مات شدن، بهتر است طلای آبکاری شده بعد از هر بار استفاده با یک دستمال نرم و خشک پاک شود. همچنین نگهداری آن در جعبه خشک و جدا از سایر زیورآلات اهمیت زیادی دارد.
تفاوت طلای آبکاری شده با ورمیل (Vermeil) چیست؟
ورمیل نوعی آبکاری طلاست، اما با آبکاری معمولی تفاوت دارد. در ورمیل، فلز پایه باید نقره استرلینگ یا همان نقره ۹۲۵ باشد و لایه طلا نیز باید ضخامت مشخصی داشته باشد. به همین دلیل ورمیل از طلای آبکاری شده معمولی ارزش بیشتری دارد.
طلای آبکاری شده معمولی ممکن است روی مس، برنج، استیل یا هر فلز دیگری انجام شود، اما ورمیل حتماً روی نقره انجام میشود. همین موضوع باعث میشود حتی اگر لایه طلا بعد از مدتی کمرنگ شود، فلز زیرین همچنان ارزشمندتر از فلزات ارزان باشد.
ورمیل برای کسانی مناسب است که ظاهر طلا را میخواهند، اما ترجیح میدهند زیرکار قطعه از فلز باارزشتری مثل نقره باشد. البته ورمیل هم دائمی نیست و اگر درست نگهداری نشود، رنگ آن میتواند بهمرور تغییر کند.
تفاوت طلای آبکاری شده با گلد فیلد (Gold Filled) چیست؟
Gold Filled یا گلد فیلد از نظر دوام و مقدار طلا، بسیار بالاتر از آبکاری معمولی قرار میگیرد. در طلای آبکاری شده، طلا بهصورت یک لایه بسیار نازک روی سطح مینشیند، اما در گلد فیلد، یک لایه ضخیمتر طلا با فشار و حرارت به فلز پایه متصل میشود.
در بسیاری از استانداردها، گلد فیلد باید مقدار مشخصی طلا نسبت به وزن کل قطعه داشته باشد. به همین دلیل ارزش و دوام آن از آبکاری معمولی بیشتر است. گلد فیلد ممکن است سالها بدون تغییر قابل توجه استفاده شود، در حالی که طلای آبکاری شده معمولی به مراقبت بیشتری نیاز دارد.
البته قیمت گلد فیلد هم بالاتر است. اگر کسی به دنبال زیورآلاتی باشد که هم ظاهر طلا داشته باشد و هم دوام بیشتری نسبت به آبکاری معمولی ارائه دهد، گلد فیلد گزینه بهتری است.
PVD چیست و آیا همان طلای آبکاری شده است؟
PVD یک روش پوششدهی پیشرفته است و دقیقاً در همان دسته طلای آبکاری شده، ورمیل و گلد فیلد قرار نمیگیرد. دلیلش این است که PVD بیشتر یک فناوری ایجاد پوشش مقاوم است، نه یک استاندارد مشخص درباره مقدار طلا.
در PVD، پوشش در محیط خلأ روی سطح قطعه نشانده میشود. این پوشش میتواند رنگ طلایی داشته باشد، اما لزوماً به این معنا نیست که مقدار قابل توجهی طلای واقعی در آن وجود دارد. بسیاری از زیورآلاتی که در بازار با عنوان طلای ثابت فروخته میشوند، در واقع استیل با پوشش PVD طلایی هستند.
مزیت PVD مقاومت بالای آن است. این پوشش در برابر سایش، عرق و رطوبت معمولاً بهتر از آبکاری معمولی عمل میکند. اما از نظر ارزش طلا، معمولاً قابل مقایسه با گلد فیلد یا حتی ورمیل نیست، مگر اینکه واقعاً در پوشش آن از طلا استفاده شده باشد و این موضوع توسط فروشنده شفاف اعلام شود.
جدول مقایسه طلای آبکاری شده، ورمیل، گلد فیلد و PVD
| نوع محصول | فلز پایه | مقدار طلا | دوام تقریبی | ارزش مادی |
|---|---|---|---|---|
| طلای آبکاری شده | مس، برنج، استیل یا آلیاژها | کم | کم تا متوسط | پایین |
| ورمیل | نقره ۹۲۵ | متوسط | متوسط | بهتر از آبکاری معمولی |
| Gold Filled | معمولاً برنج یا فلز پایه دیگر | زیادتر | بالا | نسبتاً بالا |
| PVD طلایی | معمولاً استیل | ممکن است طلا نداشته باشد | بالا | وابسته به جنس پوشش |
این جدول نشان میدهد که اگر هدف شما ارزش طلا باشد، گلد فیلد و ورمیل از طلای آبکاری شده معمولی بهترند. اما اگر هدف دوام رنگ در استفاده روزمره باشد، PVD روی استیل میتواند انتخاب مناسبی باشد.
آیا طلای آبکاری شده برای استفاده روزانه مناسب است؟
طلای آبکاری شده برای استفاده روزانه کاملاً ممنوع نیست، اما باید بدانید که استفاده روزانه عمر آن را کم میکند. اگر قطعهای مثل انگشتر یا دستبند هر روز استفاده شود، بیشتر در معرض سایش، عرق، آب و مواد شیمیایی قرار میگیرد. در نتیجه رنگ آن زودتر میرود.
گردنبند و گوشواره معمولاً دوام بیشتری دارند، چون کمتر به سطحها برخورد میکنند و تماس کمتری با آب و مواد شوینده دارند. اگر میخواهید طلای آبکاری شده را روزانه استفاده کنید، بهتر است سراغ مدلهایی بروید که روی استیل باکیفیت یا با ضخامت آبکاری بالاتر ساخته شدهاند.
همچنین باید از آن مثل طلای واقعی رفتار نکنید. طلای واقعی حتی اگر خط بیفتد، از داخل هم طلاست؛ اما طلای آبکاری شده اگر ساییده شود، فلز زیرین آن دیده میشود.
چطور عمر طلای آبکاری شده را بیشتر کنیم؟
برای افزایش عمر طلای آبکاری شده، باید تماس آن با عوامل مخرب را کاهش دهید. مهمترین اصل این است که این زیورآلات را از آب، عطر، عرق زیاد و مواد شوینده دور نگه دارید.
بهتر است قبل از حمام، شنا، ورزش، خواب و کارهای خانه، زیورآلات آبکاری شده را دربیاورید. بعد از هر بار استفاده، سطح آن را با دستمال نرم و خشک پاک کنید تا چربی پوست و عرق روی آن باقی نماند. همچنین بهتر است هر قطعه جداگانه در جعبه یا کیسه پارچهای نگهداری شود تا با زیورآلات دیگر تماس و اصطکاک نداشته باشد.
اگر میخواهید عطر یا کرم استفاده کنید، ابتدا آنها را روی پوست بزنید، صبر کنید کاملاً خشک شوند و بعد زیورآلات را بپوشید. این کار ساده تأثیر زیادی در حفظ رنگ طلای آبکاری شده دارد.
روش درست تمیز کردن طلای آبکاری شده
تمیز کردن طلای آبکاری شده باید با ملایمت انجام شود. استفاده از مواد قوی مثل وایتکس، الکل، جوششیرین، خمیر دندان یا برس زبر میتواند سطح آبکاری را خراب کند. برخلاف بعضی روشهایی که برای طلای واقعی توصیه میشوند، این مواد برای آبکاری مناسب نیستند.
برای تمیز کردن، کافی است از یک دستمال نرم و خشک استفاده کنید. اگر قطعه خیلی کثیف شده، میتوانید آن را خیلی کوتاه با آب ولرم و مقدار بسیار کمی صابون ملایم تمیز کنید، سپس فوراً با دستمال نرم خشک کنید. باقی ماندن رطوبت روی سطح میتواند باعث لکه و کاهش دوام شود.
بهتر است تمیزکاری را بهصورت مداوم اما ملایم انجام دهید. یعنی بعد از هر بار استفاده، سطح طلای آبکاری شده را پاک کنید تا آلودگیها روی آن جمع نشوند.
آیا طلای آبکاری شده دوباره قابل آبکاری است؟
بله، بسیاری از زیورآلات آبکاری شده را میتوان دوباره آبکاری کرد. اگر رنگ قطعه رفته، مسی شده یا سطح آن کدر شده باشد، کارگاه آبکاری میتواند لایه قدیمی را تمیز کند و دوباره روی آن آبکاری طلا انجام دهد.
البته نتیجه آبکاری مجدد به جنس فلز پایه و سلامت قطعه بستگی دارد. اگر قطعه شکسته، زنگزده یا سطح آن شدیداً آسیب دیده باشد، ممکن است آبکاری مجدد کیفیت خیلی خوبی نداشته باشد. اما اگر فقط لایه سطحی طلا از بین رفته باشد، معمولاً میتوان ظاهر آن را تا حد زیادی مثل روز اول کرد.
در آبکاری مجدد حرفهای، ابتدا سطح قطعه تمیز و پولیش میشود، سپس در صورت نیاز زیرلایه مناسب زده میشود و بعد آبکاری طلا انجام میگیرد. اگر زیرکار خوب انجام شود، دوام آبکاری جدید بیشتر خواهد بود.
چطور هنگام خرید طلای آبکاری شده انتخاب بهتری داشته باشیم؟
هنگام خرید طلای آبکاری شده، فقط به رنگ و براقیت اولیه توجه نکنید. بسیاری از قطعات در روز اول زیبا هستند، اما کیفیت واقعی بعد از چند هفته استفاده مشخص میشود. بهتر است از فروشنده درباره جنس فلز پایه، نوع آبکاری، ضخامت روکش و ضمانت رنگ سؤال کنید.
اگر پوست حساسی دارید، بهتر است از قطعاتی که نیکل دارند دوری کنید یا محصولاتی را انتخاب کنید که روی استیل ضدزنگ یا نقره ساخته شدهاند. برای استفاده طولانیتر، طلای آبکاری شده ضخیم، ورمیل، گلد فیلد یا PVD روی استیل میتواند انتخاب بهتری باشد.
قیمت هم میتواند نشانهای از کیفیت باشد، اما همیشه کافی نیست. یک قطعه بسیار ارزان احتمالاً لایه آبکاری نازکتری دارد و زودتر رنگ میبازد. البته گران بودن هم همیشه تضمین کیفیت نیست؛ بنابراین بهتر است از فروشنده معتبر خرید کنید.
جدول نشانههای طلای آبکاری شده باکیفیت و بیکیفیت
| ویژگی | طلای آبکاری شده باکیفیت | طلای آبکاری شده بیکیفیت |
|---|---|---|
| رنگ اولیه | یکنواخت، طبیعی و بدون لکه | بیش از حد زرد، کدر یا ناهماهنگ |
| فلز پایه | استیل، نقره یا زیرکار مناسب | مس یا آلیاژ ارزان بدون زیرلایه |
| دوام رنگ | چند ماه تا چند سال | چند روز تا چند ماه |
| واکنش با پوست | معمولاً کم | احتمال رد سبز یا حساسیت بیشتر |
| سطح کار | صاف و براق | موجدار، پوستهدار یا لکهدار |
آیا طلای آبکاری شده ارزش خرید دارد؟
ارزش خرید طلای آبکاری شده به هدف شما بستگی دارد. اگر به دنبال زیورآلاتی زیبا، اقتصادی و مناسب برای تنوع در استایل هستید، طلای آبکاری شده گزینه خوبی است. شما میتوانید با هزینه کمتر، مدلهای متنوعتری داشته باشید و برای مهمانیها یا استفادههای گاهبهگاه از آنها استفاده کنید.اما اگر هدف شما سرمایهگذاری، خرید طلای باارزش یا استفاده دائمی و بدون نگرانی است، طلای آبکاری شده انتخاب مناسبی نیست. چون مقدار طلای واقعی آن بسیار کم است و ارزش ذاتی آن قابل مقایسه با طلای ۱۸ عیار یا طلای خالص نیست.در مجموع طلای آبکاری شده برای زیبایی و استفاده تزئینی مناسب است، نه برای سرمایهگذاری.
کلام آخر
در نهایت، طلای آبکاری شده میتواند گزینهای مناسب برای داشتن زیورآلاتی با ظاهر طلا و هزینه کمتر باشد، اما به دلیل لایه نازک طلا و وجود فلز پایه، از نظر دوام و ارزش با طلای واقعی تفاوت دارد. به همین دلیل اگر هدف از خرید، سرمایهگذاری یا نگهداری ارزش دارایی باشد، معمولاً خرید طلای واقعی انتخاب مطمئنتری محسوب میشود.
در همین راستا، لناگالری با ارائه تسهیلات و شرایط خرید اقساطی، امکان ورود سادهتر به بازار طلا را فراهم کرده است. کاربران میتوانند با هر سطح بودجه، طلای آبشده تحویل بگیرند، شمشهای استاندارد و شناسنامهدار آرتمیس را در وزنهای متنوع از ۱۰۰ سوت تا ۱۰۰ گرم خریداری کنند و همچنین از میان مصنوعات متنوع طلا انتخاب داشته باشند. این مدل فرصتی ایجاد میکند تا بدون نیاز به سرمایه اولیه سنگین، مالک طلا شوید و دارایی خود را به شکلی برنامهریزیشده افزایش دهید.
سوالات متداول
آیا طلای آبکاری شده همان طلای واقعی است؟
خیر. طلای آبکاری شده همان طلای واقعی نیست. در این نوع زیورآلات، یک فلز دیگر مانند مس، برنج یا استیل با لایهای نازک از طلا پوشانده میشود؛ بنابراین ظاهر آن شبیه طلاست اما مغز قطعه طلا نیست و ارزش آن با طلای واقعی تفاوت دارد.در مقابل، گاهی خودِ یک قطعه طلای واقعی (مثلاً طلای ۱۸ عیار) برای براقتر شدن یا یکنواخت شدن رنگ آبکاری میشود. در این حالت اصل قطعه همچنان طلاست و فقط سطح آن آبکاری شده است، بنابراین با «طلای آبکاری شده» که پایه آن فلز دیگری است فرق دارد.
آیا طلای آبکاری شده رنگش میرود؟
بله. چون لایه طلا نازک است، با گذشت زمان و استفاده نادرست رنگ آن میتواند برود. البته کیفیت آبکاری و روش نگهداری نقش زیادی در مدت دوام آن دارد.
چرا گاهی طلای آبکاری شده روی پوست رد سبز میاندازد؟
این اتفاق معمولاً به دلیل وجود مس یا برنج در فلز پایه است. وقتی عرق بدن با فلز زیرین واکنش میدهد، ترکیبات سبزرنگ ایجاد میشود.
آیا میتوان با طلای آبکاری شده حمام رفت؟
بهتر است این کار را نکنید. آب، شامپو، صابون و رطوبت باعث کاهش عمر آبکاری میشوند و رنگ قطعه زودتر میرود.
آیا طلای آبکاری شده را میتوان دوباره نو کرد؟
بله. در بسیاری از موارد میتوان آن را دوباره آبکاری کرد و ظاهر طلایی آن را برگرداند.
